W BÓLU KRĘGOSŁUPA I STAWÓW-W-RWIE KULSZOAWEJ-SKOLIOZACH-HIPERLEKOMANIA

Tygodnik ?Wprost ?, Nr 1109 ( 29 lutego 2004 )

Polacy najczęściej po Amerykanach i Francuzach zażywają środki przeciwbólowe.Co czwarty Polak zawsze ma przy sobie środki przeciwbólowe, takie jak aspiryna i polopiryna oraz paracetamol i apap ? wykazały badania OTC Track przeprowadzone przez TNS OBOP. Wiele osób zażywa je nawet kilkanaście razy w miesiącu z powodu bólu głowy, kręgosłupa, stawów lub zębów.

Polacy znaleźli się na trzecim miejscu na świecie ? po Amerykanach i Francuzach ? pod względem spożycia dostępnych bez recepty preparatów przeciwbólowych (w zestawieniu uwzględniono liczbę sprzedanych opakowań leków). W ubiegłym roku na tego rodzaju farmaceutyki wydaliśmy ponad 500 mln zł ? o 20 proc. więcej niż w latach poprzednich.
Coraz częściej leczymy się na własną rękę ? bez konsultacji z lekarzem.
Już co czwarty lek w Polsce dostępny jest bez recepty ? tego rodzaju preparatów w Europie Zachodniej jest dwukrotnie mniej. Polacy samodzielnie?leczą? głównie przeziębienia i grypę oraz bóle reumatyczne, mięśniowe i migreny. Doktor reklama, czyli powikłania z przedawkowania Absurdem byłoby zgłaszanie się z każdym bólem do lekarza, aby wypisał receptę na zwykły środek przeciwbólowy ? zauważa prof. Bożena Tarchalska ? Kryńska, Prezes Programu Świadomego Wyboru Leków Przeciwbólowych. Prawie 90 proc. dorosłych odczuwa jakieś dolegliwości przynajmniej raz w miesiącu. Kłopot polega na tym, że wśród często reklamowanych leków przeciwbólowych jest wiele takich, które różnią się od siebie wyłącznie nazwą, a nie składnikami.
Z sondażu OBOP wynika, że 28 proc. osób zna działanie leków przeciwbólowych z ? własnego doświadczenia ? lub z relacji znajomych , a dla 23 proc. badanych jedynym źródłem wiedzy są reklamy.
Jedynie 17 proc. ankietowanych uzyskało odpowiednie informacje od lekarzy. Nic dziwnego, że coraz częściej dochodzi do powikłań na skutek przedawkowania leków.
- Najczęściej zdarzają się krwawienia z przewodu pokarmowego spowodowane nadużywaniem tzw. niesteroidowych leków przeciwbólowych, takich jak aspiryna i polopiryna ? mówi prof. Teofan Domżał z Kliniki Neurologicznej Centralnego Szpitala Klinicznego Wojskowej Akademii Medycznej w Warszawie. Tego rodzaju środki są przydatne w leczeniu bólów kości i stawów oraz mięśni, więzadeł i skóry. Trzeba jednak stosować je wyjątkowo ostrożnie. Ich nadużywanie ? bez względu na to, czy są zażywane w pigułkach, tabletkach musujących czy czopkach ? powoduje niewydolność nerek i uszkodzenia śluzówki żołądka grożące krwawieniami. Szacuje się, że z tego powodu przeciętny mieszkaniec naszej planety traci dziennie 5 mililitrów krwi. U osób z wrażliwą błoną śluzową żołądka i nadmiernym wydzielaniem kwasu solnego tabletka aspiryny może spowodować krwotok z przewodu pokarmowego. Tymczasem wiele osób zażywa aspirynę na kaca, gdy błona śluzowa jest mocno przekrwiona ponad użyciu alkoholu. Bywa, że w takich wypadkach pojawiają się bardzo silne krwotoki wewnętrzne ,prowadzące niekiedy nawet do śmierci. Z silnym krwotokiem z żołądka do szpitala im. Orłowskiego w Warszawie trafił pięćdziesięcioletni pacjent, cierpiący na zwyrodnieniowe zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Krwawienia nieudało się powstrzymać ? chirurdzy musieli usunąć choremu cały żołądek. Okazało się, że zażywał leki przeciwbólowe oraz acard na serce i polopirynę na przeziębienie, nie zdając sobie sprawy, że wszystkie te preparaty zawierają ten sam składnik ? kwas acetylosalicylowy rozrzedzający krew, likwidujący bóle i obniżający gorączkę.

Paranie bezpieczeństwo
Najbezpieczniejszym dostępnym bez recepty środkiem przeciwbólowym jest zalecany przez Światową Organizację Zdrowia paracetamol. Ten lek, znany od 1878 r., na ogół jest stosowany w słabych i umiarkowanych dolegliwościach, którym nie towarzyszy stan zapalny, takich jak bóle głowy, mięśni i krzyża, a także bóle miesiączkowe. Zalecany jest szczególnie u dzieci poniżej 12. roku życia, karmiących matek, a także u chorych na astmę. Po jego zażyciu rzadko zdarzają się zatrucia. Do ostrego uszkodzenia wątroby dochodzi dopiero po jednoczesnym zażyciu10 ? 12 gramów tego typu środków przeciwbólowych, czyli ponad 20 tabletek.

Paracetamol jest podstawowym składnikiem ponad 60 preparatów wydawanych bez przepisu lekarza, m.in . acenolu apapu, panadolu,codiparu, efferalganu i tylenolu. Są one reklamowane jako środki łagodzące dolegliwości menstruacyjne i bóle głowy, a także objawy przeziębienia i grypy ( paracetamol działa też przeciwgorączkowo ).Zdarza się zatem, że po zażyciu tych leków również dochodzi do powikłań. ? Przywieziono do nas pacjenta z uszkodzoną wątrobą ? opowiada prof. Zbigniew Piotr Kołaciński z Kliniki Ostrych Zatruć Instytutu Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi. ? Okazało się, że zażywał on zawierający paracetamol środek na ból zęba. Gdy zaczął go boleć brzuch, łykał inne tabletki przeciwbólowe, które zawierały tę samą substancję czynną w szkodliwych już dawkach, co spowodowało jeszcze większe uszkodzenia wątroby.Lekarzom udało się go uratować, ale spędził w szpitalu prawie trzy miesiące.

Pamięć bólu
Na całym świecie zwiększa się spożycie środków przeciwbólowych ? Polska nie jest pod tym względem wyjątkiem. Amerykanie zażywają co roku ponad 80 mld tabletek aspiryny, a na wszystkie leki przeciwbólowe przeznaczają rocznie ponad 4 mld dolarów. We współczesnej medycynie odchodzi się od poglądu, że bólu nie należy zwalczać, bo pomaga lekarzowi zdiagnozować chorobę. Leki przeciwbólowe bez recepty powinny być zatem powszechnie dostępne, a ich zażywanie przez kilka dni w odpowiednich dawkach nie jest szkodliwe. Bez wątpienia jednak Polacy zbyt często i wielokrotnie bez powodu sięgają po środki przeciwbólowe. ? Decyduje o tym nie tylko powszechna dostępność farmaceutyków w sklepie, na stacji benzynowej lub w supermarkecie, ale także niewłaściwa opieka lekarska ? uważa dr Józef Meszaros z Zakładu Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej Akademii Medycznej w Warszawie. Pacjenci narzekają, że lekarze zajmują się wyłącznie leczeniem choroby, a nie zwracają uwagi na towarzyszące jej dolegliwości.
Tylko co piąty Polak jest zadowolony z zaordynowanej kuracji przeciwbólowej. To niemal 2,5 razy mniej niż w krajach Unii Europejskiej, gdzie satysfakcję z takiego leczenia deklaruje 62 proc. pacjentów ? wykazały badania firmy Mundipharma, w których wzięło udział 46 tys. Europejczyków z szesnastu krajów.
Źle leczone dolegliwości sprawiają, że coraz więcej osób w Polsce narzeka na bóle przewlekłe.
Z badań przeprowadzonych przez Mundipharmę wynika, że Polacy po Norwegach i Włochach cierpią z tego powodu najczęściej w Europie! Co czwarta osoba w kraju uskarża się na tego rodzaju bóle występujące od trzech miesięcy. Aż połowa z nich to ludzie młodzi, poniżej pięćdziesiątego roku życia.
Niewłaściwie leczone dolegliwości, utrzymujące się zbyt długo, powodują zmiany w przewodzeniu impulsów przez komórki nerwowe, co jeszcze bardziej uwrażliwia organizm na ból.
Układ nerwowy ? pamięta ból ?, co ujawnia się przy nawrotach silnych dolegliwości.
Według Światowej Organizacji Zdrowia, choremu należy podawać lek, gdy ból ma niewielkie
nasilenie, a nie dopiero wtedy, gdy cierpienia stają się nie do zniesienia. Terapię należy rozpocząć najpóźniej w ciągu trzech miesięcy od wystąpienia pierwszych dolegliwości ? wówczas istnieje 80 % szansa na wyleczenie. Po roku tylko 20 proc. chorych może mieć nadzieję na pozbycie się bólu.
Ból utrzymujący się dłużej niż pół roku może powracać z małymi przerwami przez wiele lat.
Jego ofiarami są hiperlekomani, którzy muszą zażywać środki przeciwbólowe do końca życia.

Tarcza z hormonów
Wybór odpowiedniego leku przeciwbólowego może zależeć od płci. Z badań Johna Levina, neurologa z University of California w San Francisco, wynika, że mężczyźni słabiej reagują na opioidy, tzw. narkotyczne środki przeciwbólowe. Z kolei kobiety są mniej wrażliwe na ibuprofen, jeden z najczęściej stosowanych środków przeciwbólowych ( należący do tzw. niesteroidowych leków przeciwbólowych ). Kobiety częściej narzekają na różne dolegliwości, ponieważ są bardziej wrażliwe na ból niż mężczyźni ( testosteron ? męski hormon płciowy ? podnosi próg odczuwania bólu ), nasila się to w drugiej połowie cyklu menstruacyjnego, gdy w ich organizmie wzrasta poziom estrogenów zwiększających przewodzenie bodźców bólowych. Odporność na ból rośnie w trzecim trymestrze ciąży, gdy przed porodem zwiększa się w organizmie matki stężenie progesteronu, hormonu aktywizującego działanie endorfin uśmierzających dolegliwości. U kobiet częściej występują również powiązania nerwowe między narządami i tkankami,które sprawiają, że gdy boli jeden organ, dolegliwości pojawiają się również w innym narządzie.

Zbigniew Wojtasiński

Vademecum lekomana
* Paracetamol ? wykazuje działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe; jest najbezpieczniejszym
środkiem przeciwbólowym, pozbawionym większości działań niepożądanych, jakie wykazują tzw. leki
niesteroidowe, takie jak aspiryna i polopiryna ( zawierające kwas acetylosalicylowy )
? Kwas acetylosalicylowy ? ma słabsze działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe
niż nne środki ; nie potwierdzone są korzyści z łączenia w preparatach przeciwbólowych
kwasu acetylosalicylowego z innymi substancjami, na przykład kofeiną ( choć w tym wypadku
nie ma też przeciwwskazań, bo kofeina nie jest toksyczna )
? Ibuprofen i naproksen ? stosowane w bólach związanych ze stanem zapalnym; powodują
mniejsze uszkodzenia przewodu pokarmowego niż kwas acetylosalicylowy
? Pyralgina ( metamizol ) ? nie powoduje uszkodzeń błony śluzowej żołądka, ale podejrzewa
się, że może uszkadzać szpik kostny, wywołując tzw. agranulocytozę ( zmniejszenie liczby
białych krwinek w krwi obwodowej ); w wielu krajach ten środek wycofano z użycia
Konsultacja: dr Józef Meszaros, Zakład Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej AM w Warszawie